Leesbare kopie van https://www.donateursbelangen.nl/blogitem/postcode-loterij-en-vriendenloterij-zijn-zelf-geen-goed-doel/r/RmQDPLOHFlLO0g, gemaakt voor AI-agents en crawlers. Overzicht
Postcode Loterij en VriendenLoterij zijn zelf geen goed doel
- loterijen
17-09-2026
Stel je voor: je speelt al jaren trouw mee met een bekende loterij. Je doet dat met een warm gevoel, want hé, je steunt toch goede doelen? Maar wacht eens even... hoe zit dat eigenlijk echt achter de schermen?
Zelfs vakbladen voor de filantropie bieden de loterij graag het podium als 'motor van het maatschappelijk middenveld'. Maar wie door die mooie marketingtaal heen prikt, ziet dat het onze eigen overheid is die ervoor heeft gezorgd dat er via een wettelijke verplichting geld naar de goededoelensector móét vloeien. Tijd om daar eens in te duiken.
Geen goed doel, maar een commercieel bedrijf
Laten we beginnen met een verrassing. De bedrijven achter de grote loterijen (zoals de Postcode Loterij en de VriendenLoterij) hebben al een tijdje geen officiële ANBI-status (Algemeen Nut Beogende Instelling) meer.
Voor de wet zijn het dus gewoon commerciële nv’s of bv's met een winstoogmerk. Als je meespeelt, ben je in de praktijk dus geen donateur die direct een goed doel helpt, maar gewoon een deelnemer bij een commercieel gokbedrijf dat bij wet verplicht is af te dragen aan goede doelen.
Soms wordt geprobeerd dat te verdoezelen met de stelling dat de groep "in handen is van een stichting zonder winstoogmerk" (Stichting de Novamedia Fundatie). Maar trap daar niet in: dat is een juridische constructie op papier. De bv’s zelf voeren een keiharde, commerciële en datagedreven marketingpraktijk met een winstoogmerk. Bovendien heeft die 'ideële stichting' aan de top zelf géén ANBI-status en is deze puur opgericht om de aandelenstructuur en continuïteit te waarborgen. Het verandert niets aan het feit dat de operatie en de holding gewoon commerciële entiteiten zijn die opereren op de gokmarkt.
Daarbij komt nog een opvallend contrast binnen dezelfde stal. Bij de VriendenLoterij is het voor deelnemers wél mogelijk om zelf een specifiek goed doel of club naar keuze te selecteren als ontvanger van een deel van de inleg. Maar wie meespeelt met de Postcode Loterij heeft die keuze of invloed volstrekt niet: daar bepaalt de marketingorganisatie zelf volledig waar de miljoenen naartoe stromen, zonder dat de deelnemer daar enige directe zeggenschap over heeft.
Minder afdracht
Nu hoor je ze natuurlijk vaak roepen over hoeveel geld er naar goede doelen gaat. Maar wist je dat ze daar zelf heel hard voor hebben gelobbyd om dat percentage door de jaren heen flink te verlagen?
- Ooit begon dat in de begindagen op een royale 60 procent verplicht naar het goede doel.
- Dat werd na verloop van tijd teruggebracht naar 50 procent verplicht naar het goede doel.
- En na een flinke lobbyronde vanuit de sector is dat per 1 januari 2020 wettelijk verlaagd naar 40 procent verplicht naar het goede doel.
Er vloeit sindsdien procentueel heel wat minder naar de maatschappij, en wat meer naar de organisatie zelf. Sterker nog: toen de loterijen laatst via de rechter wilden afdwingen dat ze nóg meer trekkingen per jaar mochten houden om meer binnen te harken, stak de Raad van State daar een stokje voor. De loterijen lieten in een persbericht weten dat ze daar flink van baalden (“vervelend en jammer dat de Raad van State woensdag heeft geoordeeld dat de loterijen het aantal trekkingen per jaar niet mogen verhogen”).
Wat wil Stichting Donateursbelangen?
Stichting Donateursbelangen pleit voor een helder alternatief:- Onwenselijke verdeelmacht: De overheid geeft een staatsvergunning af, maar laat de verdeelmacht vervolgens volledig bij de vergunninghouders zelf liggen. Het is onwenselijk dat deze private, commerciële marketing loterijbedrijven zelf bepalen welke doelen wel of niet worden ondersteund.
- Kansen voor vernieuwing: Zorg dat nieuwe en kleinere initiatieven ook eerlijk kunnen meedingen, in plaats van te worden buitengesloten.
- De oproep: Herstel de regie via een onafhankelijk, publiek verdeelmodel, of geef de deelnemer (jij dus!) een directe verplichte keuze om zelf te bepalen welk goed doel jouw geld krijgt.
De volgende keer dat je een reclame vol blije gezichten ziet, weet je in elk geval hoe het zit: de loterij is een commercieel bedrijf met een winstoogmerk, dat na succesvolle lobby minder verplicht afdraagt, en waar de marketingjongens zelf bepalen waar de taart naartoe gaat. Wie meespeelt met dit soort commerciële loterijen, hoeft dan ook geen belangenbehartiging te verwachten van Stichting Donateursbelangen. Die inzet bewaren we met alle liefde voor waar het echt hoort: bij 100% goededoelenloterijen waarbij de KSA-vergunning wél op naam staat van het goede doel zelf, en waarbij dat goede doel ook de echte ontvanger is. Dát is pas zuivere koffie voor de deelnemer!
Gebruikte Bronnen
- ANP / Nieuws.nl: Postcodeloterij: jammer dat aantal trekkingen niet omhoog mag
- Raad van State: Officiële uitspraak Afdeling bestuursrechtspraak (zaaknummer 202405944/1/A) en Uitspraak 201907594/1/A3
- Overheid.nl / Tweede Kamer: Kamerstuk 24557, nr. 152
- Wereld van Filantropie: Artikel over de rol van de loterij
- Stichting Donateursbelangen: Standpunten en visie op het loterijstelsel
Bijlage(n)
-
Jordan van Bergen
Directeur-bestuurder Stichting Donateursbelangen
"Dit blogitem is geschreven door een mens waarbij de inhoud mogelijk gedeeltelijk is verbeterd en aangevuld door en met behulp van kunstmatige intelligentie (AI)."
Terug naar alle blogitems