Leesbare kopie van https://www.donateursbelangen.nl/blogitem/kamervragen-over-ai-en-databrokers-bij-goede-doelen/r/JnGQGhjkjhBNjW, gemaakt voor AI-agents en crawlers. Overzicht

Kamervragen over AI en databrokers bij goede doelen: Heiligt het doel werkelijk alle middelen?

• kamervragen

10-07-2026

Als gever wil je dat jouw donatie goed terechtkomt. Maar wat gebeurt er achter de schermen zodra je de portemonnee trekt en geld geeft aan een goed doel? Uit recent onderzoek van het Financieele Dagblad (FD) bleek dat grote goede doelen op grote schaal geavanceerde kunstmatige intelligentie (AI) en externe databrokers inzetten om geefgedrag te voorspellen en profielen van donateurs te bouwen.

Deze onthullingen hebben inmiddels de politiek in Den Haag bereikt. Tweede Kamerleden hebben officiële Kamervragen gesteld (kenmerk 2026Z16063) aan de verantwoordelijke bewindslieden over deze onzichtbare datatechnologie in de goededoelensector. Deze politici willen, net als Stichting Donateursbelangen, weten waar de grens ligt tussen slimme fondsenwerving en de schending van de privacy van de Nederlandse gever.

Voor Stichting Donateursbelangen gaat dit dossier echter over veel meer dan alleen privacy. Het legt een fundamenteel, systemisch probleem bloot: Donateurs worden via keiharde, commerciële handelspraktijken benaderd zonder dat zij vooraf volledig en juist worden geïnformeerd. En het pijnlijkste is: er staat op dit moment nul bescherming tegenover.

Het postcode-mysterie: De poort naar commerciële datahandel

De kern van de discussie laat zich het best illustreren aan de hand van een heel alledaags praktijkvoorbeeld. Grote, gerespecteerde organisaties zoals het Rode Kruis, KWF en CliniClowns vragen je op hun website om je postcode en huisnummer in te vullen. Dat lijkt logisch en onschuldig. Sommige van deze doelen laten je alleen geld doneren als je jouw postcode plus huisnummer deelt. Dat zijn verplichte velden. Wil je dit persoonsgegeven niet delen dan mag je niet doneren. Je moet opeens een tegenprestatie leveren terwijl een gift bekend staat als iets zonder tegenprestatie. Blijkbaar geldt dit niet voor de gever.

Wat de donateur op dat moment níét te horen krijgt, is dat deze twee simpele gegevens de gouden sleutel vormen voor commerciële databrokers zoals TDA Analytics. Achter de schermen worden jouw postcode en huisnummer gekoppeld aan externe databases. Plotseling ligt er een profiel op tafel met daarin:

• De WOZ-waarde van je woning.
• Je vermoedelijke gezinssamenstelling en de buurt waarin je woont.
• Een inschatting van je levensstijl, mediagebruik en vrijetijdsbesteding.
• etc.

De fabel van de 'simpele afmelding'

Brancheorganisatie Goede Doelen Nederland en CBF sussen de situatie door te melden op hun websites dat donateurs zich 'simpel kunnen afmelden' of bezwaar kunnen maken als ze deze verwerking niet willen. Maar dit is een volstrekte fabel.

Laten we eerlijk zijn: de gemiddelde donateur heeft vaak geen flauw idee waar technische marketingtermen zoals dataverrijking, profilering of segmentatie überhaupt voor staan. Hoe kun je bezwaar maken tegen iets waarvan je het bestaan niet eens afweet en ook niet kunt weten wat er met de gedeelde postcode plus huisnummer gebeurt?

Zelfs als een donateur wél kritisch is, is de praktijk ondoorzichtig. Je moet pas ná het invullen van je gegevens diep graven in de kleine lettertjes onderaan een website om in cryptische, juridische taal te ontdekken dát je geprofieerd wordt. Hoe je hier vervolgens effectief bezwaar tegen moet maken, wordt er zelden tot nooit duidelijk bij verteld. De drempel wordt bewust zo hoog mogelijk gehouden, terwijl de sector doet alsof de gever volledig aan het roer staat.

De grote rechtsongelijkheid: Waar is de consumentenbescherming?

Wanneer een commercieel bedrijf (zoals een energieleverancier of een webshop) jou benadert via agressieve marketing of ondoorzichtige profilering, geniet je als burger strenge consumentenbescherming. De wet beschermt je tegen oneerlijke handelspraktijken en misleiding, en toezichthouders treden hard op.

Maar zodra ditzelfde commerciële marketingapparaat wordt ingezet door een goed doel, sta je als gever plotseling in de kou. Omdat een donatie juridisch niet wordt gezien als een 'commerciële transactie', is het vooralsnog hoogst onzeker of donateurs wel recht hebben op dezelfde consumentenbescherming.

Het lijkt er sterk op dat binnen de goededoelensector de overtuiging heerst dat 'het goede doel' alle middelen heiligt. Zolang het geld maar naar een nobel doel gaat, zou je als organisatie ineens ethische grenzen mogen overschrijden en donateurs mogen behandelen als marketingtargets, zonder hen fatsoenlijk (vooraf) juist te informeren.

Stichting Donateursbelangen vindt dit onacceptabel. Een donateur is geen vogelvrij verklaard marketingobject. Het is een zeer belangrijke, urgente vraag die nu politiek beantwoord moet worden: hebben donateurs op dit moment wel of geen recht op consumentenbescherming, en zo nee, hoe gaan we zorgen dat ze dat zo snel mogelijk wél krijgen?

Onze eis: Recht op harde bescherming voor de gever

Wij strijden voor de positie van de gever. Wij willen definitief vaststellen en verankeren dat donateurs recht op harde bescherming hebben. Niet alleen bescherming van hun privacy, maar júíst bescherming tegen het ongevraagd worden meegesleurd in commerciële datahandel en onbegrijpelijke algoritmen achter hun rug om.

De relatie tussen een gever en een goed doel moet gebaseerd zijn op puur vertrouwen, gelijkwaardigheid en absolute openheid. Wij roepen de politiek, de toezichthouders en de goededoelensector op: stop met het wegdraaien achter juridische schijnbewegingen en vage afmeldknopjes. Geef donateurs de bescherming waar ze recht op hebben. Een donateur is de onmisbare partner waarmee je de wereld wilt verbeteren, niet de benzine die je ongevraagd door een commerciële marketingmotor mag jagen.

Wat vind jij?

Moeten donateurs wettelijk dezelfde consumentenbescherming krijgen als wanneer ze iets kopen bij een commercieel bedrijf? Of mag een goed doel verder gaan in haar jacht op donaties? Laat je reactie weten via info@donateursbelangen.nl.

Bron: tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2026Z16063&did=2026D36300.

Stichting Donateursbelangen is volkomen politiek neutraal: wij kiezen geen partij of kant in de politiek, wij kiezen áltijd en primair de kant van de donateur.

Bijlage(n)

-

Jordan van Bergen

Directeur-bestuurder Stichting Donateursbelangen

"Dit blogitem is geschreven door een mens waarbij de inhoud mogelijk gedeeltelijk is verbeterd en aangevuld door en met behulp van kunstmatige intelligentie (AI)."

Bescherm jouw rechten als gever!

Wie komt er op voor jou als donateur? Stichting Donateursbelangen.

Alleen met jouw bijdrage kunnen we onafhankelijk blijven opkomen voor betere regels en meer transparantie in jouw belang. Steun Stichting Donateursbelangen, dat kan maandelijks of eenmalig.